Ücretlilerde gelir vergisi indirimi
a) Yasal dayanak
Ücretlilerin vergi indiriminden yararlanmasına ilişkin düzenleme, Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 63/3 no’lu maddesinde yapılmıştır. Bu madde hükmüne göre; mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigortaları için hizmet erbabı tarafından ödenen primler (sigortanın Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan bir sigorta şirketi nezninde akdedilmiş olması ve indirim konusu yapılacak prim toplamının, ödendiği ayda elde edilen brüt ücretin %5’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşmaması şartıyla) ödendiği ay gelir vergisi matrahından indirilebilmektedir.
Sigorta priminin ücretli tarafından ödenmesiSigorta primlerinin ücretli tarafından ödenmesi durumunda, ücretlinin vergi indiriminden yararlanabilmesi için ödemeye ilişkin makbuz veya dekontun ilgili olduğu ayın bordrosu düzenlenmeden önce işverene verilmesi gerekmektedir.
İşveren, çalışanın ücreti üzerinden gelir vergisini hesaplarken, ödenen primlerin kişinin brüt ücretinin %5’ini ve aylık brüt asgari ücret tutarını aşmayan kısmını vergi matrahından indirebilecektir.
Örnek 1 - Çalışan tarafından yapılan hayat sigortası prim ödemeleri
AYLIK BRÜT ÜCRET 2.500 TL
AYLIK BRÜT ASGARİ ÜCRET 693 TL
ÖDENEN ÖZEL SİGORTA PRİMLERİ
- Hayat sigortası primi 90 TL
- Sağlık sigortası primi 25 TL
BRÜT ÜCRETİN %5’I 125 TL
Örneğimizdeki kişinin yatırdığı prim tutarı brüt ücretinin %5’inden ve brüt asgari ücretin yıllık tutarından düşük olmasından dolayı, hayat sigortası primleri için gelir vergisi matrahından indirebileceği maksimum tutar, brüt ücretinin %5’i yani 125 TL’dir. Dolayısıyla kişi, hayat ve sağlık sigortaları için ödediği prim tutarlarının tamamını (toplam 115 TL) indirim olarak dikkate alabilecektir.
1. vergi dilimi için %15 : 17,25 TL (115 TL X %15)
2. vergi dilimi için %20 : 23 TL (115 TL X %20)
BRÜT ÜCRETİN % 5’inin BRÜT ASGARİ ÜCRETİ AŞTIĞI DURUMLARA ÖRNEK UYGULAMALAR
ii) Sigorta priminin işveren tarafından ödenmesi.
İşverenlerin (örneğin grup sigortası kapsamında) çalışanlarını sigorta ettirmeleri ve sigorta primlerini de ödemeleri halinde vergi indirimi uygulaması aşağıdaki gibi olacaktır.
İşverenler tarafından yapılan bu tür ödemeler çalışana sağlanan menfaat sayıldığından, işveren tarafından ücret gideri olarak kayıtlarına alınması ve ödenen primin aylık tutarının, çalışanın brüt ücretinin %5’ini aşan kısmının (brüt asgari ücretin yıllık tutarının aşılmaması kaydıyla) vergilendirilmesi gerekmektedir. Ödenen primler net ücret kabul edilecek, limiti aşan kısım, içinde bulunulan vergi dilimi dikkate alınarak brütleştirilecek ve toplam tutar genel ücret bordrosunda yer alan brüt ücrete ilave edilecektir. Çalışanın brüt ücretinin %5’i ve yıllık brüt asgari ücret tutarı kadar olan kısım ise aynı bordroda indirim olarak dikkate alınacaktır.
Örnek 2 - İşveren tarafından yapılan hayat sigortası prim ödemeleri
YILLIK GELİR 180.000 TL
YILLIK BRÜT ASGARİ ÜCRET 9.126 TL
ÖDENEN ÖZEL SİGORTA PRİMLERİ
- Hayat sigortası primi 9.000 TL
YILLIK GELİRİN %5’i 9.000 TL
Örneğimizdeki kişinin yatırdığı prim tutarı, brüt ücretinin %5’ini aşmamaktadır ancak ilgili tutar brüt asgari ücretin yıllık tutarı olan 8.316 TL’yi aşmaktadır. Bu durumda yatırılan prim 9.000 TL olmasına rağmen vergiden indirilebilecek tutar en fazla 8.316 TL olacaktır.
Yukarıdaki verilerden hareketle, kişinin kümülatif gelir vergisi matrahının prim ödeme döneminde 50.000 TL’den fazla olması durumunda (4. vergi dilimi), hayat sigortası primi için avantaj tutarı 2.910,6 TL olacaktır.
4. vergi dilimi için %35: 2.910,6 TL (8.316 TL X %35)
2) Yıllık beyanname verenlerde vergi indirimi
a) Yasal dayanak
Yıllık gelir vergisi beyannamesi üzerinden ödenen sigorta primlerine ve emeklilik katkı paylarına ilişkin indirim uygulaması, Gelir Vergisi Kanunu’nun 89/1 no’lu maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre; beyan edilen gelirin %5’i ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla mükellefin şahsına, eşine ve 18 yaşından küçük çocuklarına ait hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primleri ile bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları sigortanın veya emeklilik sözleşmesinin Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan bir sigorta veya emeklilik şirketi nezdinde akdedilmiş olması, prim veya katkı payı tutarlarının gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olması ve ücret geliri elde edenlerin ücretlerinin safi miktarının hesaplanması sırasında ayrıca indirilmemiş bulunması şartıyla (eşlerin ve çocukların kendi gelirleri için ayrı beyanname vermeleri halinde bunlara ait sigorta primleri veya katkı payları kendi gelirlerinden indirilir) indirim konusu yapılabilmektedir.
i. Şahıs sigorta poliçeleri ve vergi indirimi
Yukarıda bahsedilen kanun hükmü gereğince ödenen sigorta primlerinin matrahtan indirilebilmesi için;
• Sigorta sözleşmesinin düzenlendiği sigorta şirketi, Türkiye’de yerleşik ve merkezi Türkiye’de olmalıdır.
• Sigorta poliçesi hizmet erbabının kendisi, eşi veya çocukları için yapılmalıdır.
• Sigorta konusu hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigortası olmalıdır.
• Sigorta primine ait ödeme, sigorta şirketinden alınan fatura veya makbuz aslı ile belgelendirilmelidir.
• İndirilecek sigorta primi tutarının beyan edilen gelirin %5’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmaması gerekmektedir (indirilecek tutarın tespitinde beyan sahibinin kendisi, eşi ve çocukları için ödediği primlerin toplamı dikkate alınır).
Yıllık beyanname verenlerde vergi indiriminde Hayat sigortalarına ilişkin uygulamalar
Örnek 1
(A) Şahsının beyan ettiği yıllık gelir = 30.000 TL
(A) Şahsının ödediği yıllık hayat sigortası primi = 1.800 TL
Yıllık asgari ücret tutarı = 8.316 TL
Beyan edilen gelirin %5’i = 1.500 TL
Kural olarak beyan edilen gelirin %5’i ile asgari ücretin yıllık tutarı karşılaştırılacak ve küçük olan rakam limit olarak alınacaktır.
Örneğimizde; beyan edilen gelirin %5’i asgari ücretin yıllık tutarından daha küçük olduğu için, limitimiz beyan edilen gelirin %5’i olacaktır. Böylelikle (A) şahsının beyan ettiği gelir olan 30.000 TL’den beyan edilen gelirin %5’i olan 1.500 TL düşülecektir.
Buna göre (A) şahsı 28.500. TL üzerinden vergi ödeyecektir.
Örnek 2
(A) şahsının beyan ettiği yıllık gelir = 50.000 TL
(A) şahsının ödediği yıllık hayat sigortası primi = 4.000 TL
Yıllık asgari ücret tutarı = 8.316 TL
Beyan edilen gelirin %5’i = 2.500 TL
Kural olarak yatırılan sigorta prim tutarı beyan edilen gelirin %5’ini ve brüt asgari ücretin yıllık tutarını geçmeyecek şekilde vergi indirimine konu olacaktır
Örneğimizde; yatırılan prim tutarı beyan edilen yıllık gelirin %5’i olan 2.500 TL’yi aşmaktadır. Bu durumda vergi matrahının indiriminde en fazla 2.500 TL kullanılacaktır.
Buna göre (A) şahsı 47.250 TL üzerinden vergi ödeyecektir.
HAYAT SİGORTA ÖDEMELERİNDE GELİR VERGİSİ UYGULAMASI
Yasal dayanak
Gelir Vergisi Kanunu’nun 75/15. maddesine göre tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından;
a) On yıl süreyle prim, aidat veya katkı payı ödemeden ayrılanlara yapılan
ödemeler,
b) On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte bireysel emeklilik
sisteminden emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile diğer sandık ve
sigortalardan on yıl süreyle prim veya aidat ödeyenlere ve vefat, malûliyet veya
tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler,
c) Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden
vefat, malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan
ödemeler.
menkul sermaye iradı olarak tanımlanmıştır ve aynı Kanun’un 94/15. maddesine göre stopaj oranları belirlenmiştir.
4697 sayılı Kanun’un Geçici 1. maddesine göre 07.10.2001’den önce akdedilmiş şahıs sigorta poliçelerinin ilgili olduğu prim ve ödemeler bakımından Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili Kanunla değişiklik yapılmadan önceki hükümleri uygulanacaktır.
i. Hayat sigortalarından yapılan ödemeler
Örnek 1- 07.10.2001 sonrası akdedilmiş hayat sigortası poliçesi, 10 yıl prim ödemeksizin ayrılanlara yapılan ödemeler
TOPLU ÖDEME 20.000 TL
İSTİSNA ORANI %0
VERGİYE TABİ GELİR 20.000 TL
VERGİ ORANI: %15
HESAPLANAN VERGİ: 3.000 TL
NET ÖDEME 17.000 TL
Örnek 2- 07.10.2001 sonrası akdedilmiş hayat sigortası poliçesi, en az 10 yıl prim ödemiş olup ayrılanlara yapılan ödemeler
TOPLU ÖDEME 20.000 TL
İSTİSNA ORANI %10
VERGİYE TABİ GELİR 18.000 TL
VERGİ ORANI: %10
HESAPLANAN VERGİ: 1.800 TL
NET ÖDEME 18.200 TL
Örnek 3- 07.10.2001 sonrası akdedilmiş hayat sigortası poliçesi, 10 yıl prim ödememiş ancak vefat, maluliyet, vb zorunlu sebeplerle ayrılanlara yapılan ödemeler
VEFAT TAZMİNATI 20.000 TL
VERGİYE TABİ GELİR 20.000 TL
VERGİ ORANI: %5*
HESAPLANAN VERGİ: 1.000 TL
NET ÖDEME 19.000 TL
* Veraset ve İntikal Vergisi stopaj oranı
Bu metinde verilen bilgi ve örnekler, broşürün hazırlandığı 9 Aralık 2009 tarihinde geçerli olan Gelir Vergisi Kanunu (bu kanunda 28 Haziran 2001 tarihinde yayımlanan ve 7 Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe giren 4697 sayılı kanun ile yapılan değişikler dahil) ve Sigortacılık Kanunu ile söz konusu kanunlarla ilgili yönetmelik ve tebliğ hükümleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Bu metinde bahsi geçen açıklamalar yürürlükteki mevzuata göre olup, tamamıyla konunun anlaşılmasına yönelik bilgi niteliğindedir. İlgili mevzuatın uygulanması ve yapılabilecek değişiklikler dolayısıyla, vergi konularıyla ilgili uzman görüşü alınmasını tavsiye edilmektedir.
